حفاظت از زورخانه ها
ساعت ۱٢:٤٧ ‎ق.ظ روز شنبه ۱ آذر ،۱۳٩۳  کلمات کلیدی:
حفاظت از زورخانه ها

حفاظت از زورخانه ها
ورزش زورخانه، میراث کهن ایرانیان است آن را باید زنده نگه داشت. زورخانه جای نیکان ، پاکان و مکتب فتوت و جوانمردی است. این ورزش در دوره هایی از تاریخ ایران زمین نظیر عصر سلطه مغولان درحفظ فرهنگ و رسوم مردم و ... نقش مهمی داشت. زورخانه در تهییج جوانان و ایجاد آمادگی در جنگ و حفظ سلامت مردان اهمیت فراوان داشت. طبل زورخانه ضرباهنگ رزم است. حرکات ورزش در زورخانه؛ سنگ گرفتن:  تخته: میل: کباده: برای ایجاد آمادگی در کاربرد وسایل جنگی مانند سپر، گرز و کمان و ...است. در گذشته کهنه سوار یا مرشد به آموزش جوانان می پرداختند. مدعیان و پهلوانان در گود زورخانه به مبارزه دست می زدند. در زمان قاجاریه و بخصوص سلطنت ناصرالدین شاه پهلوان پایتخت و پهلوان دربار در گود زورخانه معین می شد و بازوبند پهلوانی را از شاه دریافت می کرد. زورخانه تاسی از، خلق و خوی مردانگی و جوانمردی پهلوانان را در ورزشکاران برمی انگیخت. پهلوانان را با زنگ بلند و صفای قدم پهلوان گفتن داخل می کردند. هنگام ورود به گود هم باز مرشد نقش اساسی را داشت که هر فرد را مطابق با شان و مرتبه وارد می کرد.
مراسم ارزشی از قبیل گل ریزان و ... در زورخانه انجام می گردید (نمونه این مراسم جمع آوری کمک توسط جهان پهلوان تختی در جریان زلزله بوئین زهرا در قزوین است . ) 
احترام به سادات و رعایت ادب نسبت به پیشکسوت و بزرگتر از مهمترین آداب زورخانه است به نحوی که در درون گود زورخانه، جایگاه هر کس بسته به سن و سابقه در درون گود معین بود.
زنگ در زورخانه مانند این بود که فرمانده پادگان آمد، صاحب زنگ کسی بود که پهلوان باشد. وقتی مرشد زنگ را می زند باید اگر در حال شنا و ... باشند بلند شوند به ایستند و برای ادامه ورزش رخصت بگیرند و ....که متاسفانه چندان رعایت نمی شود. الان برای همه زنگ می زنند و وقتی زنگ هم نواخته می شود  هر که در حال انجام کار خودش است. اتفاق خاصی نمی افتد.
زورخانه آداب خاصی دارد. گو این که در رویارویی سنت و مدرنیته بسیاری از متعلقات کهن این سرزمین از جمله رسم و آیین زورخانه رنگ باخته است اما باید کوشید تا این ورزش کهن ایران زمین حفظ گردد.
شماری از زورخانه های تهران:
تا پایان قرن سیزدهم در تهران 38 زورخانه، در اصفهان 16 زورخانه، در یزد 19 زورخانه، در کاشان 11 زورخانه و در قم 5 زورخانه وجود داشت.از جمله زورخانه های قدیمی تهران می توان به زورخانه بازارچه کالعباسعلی، زورخانه سقاخانه نوروزخان، زورخانه کوچه حمام، زورخانه درخونگاه، زورخانه سرتخت بربری ها، زورخانه سقاخانه آینه، زورخانه تکیه زرگرها، زورخانه ملی ابراهیم چراغ، زورخانه نیاوران، زورخانه ملک التجار، زورخانه سرچشمه، زورخانه دزاشیب، زورخانه گورارباب، زورخانه شاهزاده سیف الملک، زورخانه خانواده مرتضوی و زورخانه محله مسجد حوض اشاره کرد.
دیگر زورخانه ها؛ زورخانه شیرافکن در منطقه 10 ، زورخانه شهید مهدی اژدری در جماران، زورخانه اصغر شاطر در انبار گندم (نزدیک به میدان شوش)، زورخانه رضا کاشفی در بازارچه سعادت (نزدیک به باغ فردوس) و زورخانه‌هایی در محله‌های پاچنار و نظام آباد .
حمام دولاب از قدیمی ترین حمام های تهران  است که در حال حاضر به عنوان زورخانه دولاب از آن استفاده می شود
زورخانه ی پهلوان پور در منطقه  11 ، زورخانه شهدای فرحزاد، زورخانه شجاعت، زورخانه کوچه غریبان، زورخانه گودرز واقع در محل جی و بریانک- خیابان حسام السلطنه قدیم و خیابان حسام الدین فعلی و زورخانه نیروی شادی واقع در خیابان مولوی بین میدان مولوی و میدان محمدی ( میدان اعدام ) به مدیریت مرحوم آقارضا کاشفی که هم اکنون زورخانه به وسیله فرزندش که از مرشدین خوب می باشد اداره می گردد . زورخانه سیدقراب واقع در بیستم نجف آباد و زورخانه عارف در خیابان آهنگ و زورخانه گردان در خیابان خانی آباد و زورخانه انبار گندم به مرشدی محمود کرمانشاهی و زورخانه بهرام واقع در میدان دروازه غار تهران به مدیریت مرحوم حسن نجفی دایر شد (در سال 42) و مرشد آقای کاوه از شهرری ضرب می گرفت . در زورخانه علی تک تک واقع در خیابان ری و زورخانه نور واقع در خیابان نظام آباد به مدیریت مرحوم علی نور، زورخانه های جم، پهلوان پور، طلاچی، ذوالفقار، تختی، طالقانی نیرویزدان، ۱۷ شهریور، چمران و ...
باشگاه امیرکبیر در خیابان چراغ برق خیابان سرچشمه (مرشد ؛محمد دختی). باشگاه 25 شهریور واقع در میدان امام حسین - چهارراه صفا (مدیریت ؛ سید محمدعلی نکوگر، مرشد؛ جعفر توسلی و مرشد طوسی ). زورخانه بازارچه سبزه میدان(محمود نامجو آن جا ورزش می کرد)
برخی از مرشدین زورخانه های تهران:
 مرحوم مرشد جعفر شیرخدا ، مرشد کره ای در باشگاه مؤسسه دخانیات ایران، مرشد حاج جعفر توسلی معروف به مرشد طوسی در باشگاه سیلوی تهران ،مرشد حاج کاظم جباری در باشگاه بانک ملی و کوچه غریبان تهران ،مرشد سیداکبر شیرازی ،مرشد محمود کرمانشاهی ، مرشد رهبر، مرشد محمود و احمد جذاب و...
 تعدادی از پهلوانان :
پهلوان سید علی حق شناس، حاج محمد یزدی کوچک، پهلوان محمد عبدل معروف به  یزدی کوچک از پهلوانان سرشناس دوره قاجار بود، پهلوان شعبان سیاه قمی، پهلوان اکبر پامناری به عنوان پهلوان اولی پایتخت دست یافت.
  ابراهیم یزدی بزرگ و پس از وی، حاج سید حسن رزاز، حاج محمد صادق بلور فروش، آقا سید محمد علی مسجد حوضی و … پهلوان غلامرضا قلعه نوعی اراکی
«...اصغر شیر خدا مدیر باشگاه باستانی می گوید: تاکنون ۱۶ زورخانه به دلیل این که حمایتی از آن ها نشده، بسته شده است. زورخانه هایی که می توانستند در صورت حمایت به کار خود ادامه دهند و این رشته باستانی را زنده نگه دارند.
زورخانه های جم، پهلوان پور، طلاچی، ذوالفقار، تختی، طالقانی نیرویزدان، ۱۷ شهریور، چمران و فرحزاد و ... هنوز باز است ولی نمی توانند امورات خود را بگذرانند. اوهمراه برادرش «جعفر شیر خدا» علاوه بر این که زورخانه ای داشتند، می نواختند و مرشدی می کردند
: هزینه نگهداری زورخانه بسیار بالا است و هزینه های پرداختی ورزشکاران این هزینه ها را تأمین نمی کند. او می گوید: «هزینه ها را اگر حساب کنیم باید دست کم ماهی ۳۰۰ هزار تومان هزینه کنیم که امکان ادامه این وضع وجود ندارد.»
به رئیس سازمان تربیت بدنی می گوید: «ما از ایشان تقاضا داریم با پرداخت حقوقی ثابت به صاحبان زورخانه ها و بیمه کردن آنها، آنها را حمایت کنند تا ما انجام این ورزش را رایگان اعلام کنیم و جوانان بیایند در این ورزش با خیالی آسوده و بدون پرداخت پولی، آن را انجام دهند. اصغر شیر خدا و دیگر صاحبان زورخانه ها در این ورزش آلوده شده اند و به قول خودشان کار دیگری از دستشان بر نمی آید.
طبق مصوبه مجلس امکان تغییر کاربری زورخانه ها وجود ندارد» /روزنامه ایران
در مقابل ورزش های  درآمد زایی چون فوتبال باید از زورخانه داران حمایت کرد و طرحی اندیشید تا این ورزش باستانی به حیات خود ادامه دهد گواین که خدا پیغمبری در این سال ها اقدامات خوبی(این ورزش را به کشورهایی چون عراق، افغانستان، تاجیکستان لیتوانی ترکیه ، بلاروس و حتی آلمان و .... برده اند.) در این زمینه انجام شده است اما باز هم این ورزشکاران یاری دلسوختگان این ورزش را می طلبند.
یکی از مسئولان اعلام داشت: ... در 5 سال اخیر اجازه تخریب حتی یک زورخانه را نداده ایم و تعداد زورخانه های کشور، اکنون به 530 زورخانه رسیده است. ... و دعوت از روسای جمهور چند کشور دیگر به تهران به ثبت جهانی رسید و ...